Protezat e syrit

Përgatitja e syve artificial (protezave të syrit) është praktikuar që nga kohët e lashta. Protezat e para të syrit kanë filluar të bëhen nga Egjiptianët e lashtë me ar dhe me argjend.

Sot ekzistojnë në botë 2 lloje protezash okulare: proteza okulare qelqi dhe proteza okulare prej akrili.

Më të përhapura janë protezat akrilike të syrit, pasi janë më të lehta për t'u prodhuar dhe kanë një kohëzgjatje 2–3 herë më të gjatë se protezat prej qelqi. Protezat e syrit prej qelqi janë pak më të rënda dhe, sidomos në moshat e vjetra, mund të sjellin rënie të kapakut të poshtëm të syrit të protezuar — përdoren zakonisht 1–1,5 vjet, pasi me kohën zbehen ngjyrat dhe dëmtohet sipërfaqja. Protezat akrilike mund të përdoren më gjatë, por kërkojnë çdo vit përpunimin e sipërfaqes.

Provizore apo individuale?

Protezat okulare provizore janë të përafërta në ngjyrë e formë, nga ato që janë gati në klinikë. Protezat individuale derdhen në masën e zgavrës së syrit dhe pikturohen në ngjyrën origjinale, duke iu afruar shumë estetikisht syrit tjetër — pjesa e pasme përputhet në mënyrë perfekte me zgavrën e syrit, duke evituar formimin e hapësirave ku mund të mblidhet loti. Kjo rrit jetëgjatësinë e protezës, konfortin, lëvizshmërinë, dhe redukton rrezikun e infeksioneve kronike.

Pacientët duhet të shihen nga mjeku 1–2 herë në vit (fëmijët më shpesh, pasi proteza duhet zmadhuar sipas rritjes së skeletit, përndryshe sjell mos-zhvillim dhe asimetri të fytyrës). Sipërfaqja e protezës duhet përpunuar një herë në vit.

Çfarë duhet të dini

• Kurrë mos i pastroni ose lejoni kontaktin e protezës me substanca me përqindje alkooli apo agresive.
• Kujdes me llakun për flokët apo makiazhin e syve, që të mos bien mbi protezë.
• Hiqeni protezën vetëm nëse është e nevojshme, sipas rekomandimit të mjekut — pastrimet e shpeshta mund të irritojnë zgavrën.
• Kur e hiqni, ruajeni në ujë ose solucion për lente kontakti — kjo parandalon tharjen dhe irritimin.
• Për ta pastruar, përdorni ujë me sapun jo irritues (ose shampo për fëmijë), pastaj shpëlajeni me ujë të rrjedhshëm.
• Mos e mbani më gjatë sesa rekomandon mjeku — kjo shkakton inflamacione dhe tkurrje të zgavrës.
• Nëse ndjeni diskomfort nga tharja, përdorni lubrifikantë (me këshillën e mjekut).
• Fërkojeni syrin gjithmonë në drejtim të hundës, me kapakët mbyllur — jo në drejtim të kundërt.
• Kujdes gjatë notit — mbani syze noti ose hiqeni protezën.
• Mbroni syrin tjetër me syze mbrojtëse gjatë punëve të rrezikshme, dhe bëni vizita periodike te okulisti.

Cilët pacientë kanë nevojë për protezë okulare?

• Pas eviscerimit ose enukleimit — Eviscerimi është heqja e kornesë dhe brendisë së syrit (skera dhe muskujt mbeten të paprekur); proteza vendoset që në kohët e para pas operacionit.
• Pas enukleimit — heqja e syrit komplet, bashkë me skerën dhe muskujt. Proteza në këtë rast është më masive dhe më pak e lëvizshme.
• Pas eksenterimit — heqja e syrit bashkë me indet përreth, deri në masën e prekur nga patologjia.
• Ftizis bulbi (subatrofia e syrit) — humbje e funksionit dhe zvogëlim i syrit; nëse mjeku nuk rekomandon heqjen, mund të vendoset proteza direkt.

Së fundmi po gjejnë përhapje edhe protezat e syrit "magnetike" — një variant i protezave plastike, ku brenda skerës implantohet një pjesë magneti gjatë operacionit; pjesa tjetër fiksohet në protezën plastike, duke rritur qëndrueshmërinë dhe lëvizjen e saj.

Protezat akrilike — përparësitë

• Nuk thyhen
• Përshtaten 100% në ngjyrë dhe formë
• Ngjyrat nuk zbehen me kohën
• Materiali (akrilik mjekësor) është jo alergjik dhe jo toksik

Pyetje të shpeshta

A është e dëmshme mbajtja e protezave te fëmijët?
Jo — përkundrazi, është e domosdoshme. Mungesa e saj sjell mos-zhvillim të zgavrës së syrit dhe deformim të gjysmës së skeletit të fytyrës. Duhet vendosur sa më shpejt të jetë e mundur, dhe rritur (ndryshuar) sipas moshës.

A mund të vendoset proteza pa bërë operacion?
Vendimin e merr mjeku, sipas patologjisë. Nëse syri e ka humbur ndjeshmërinë dhe ka distancë 2–3 mm mes kapakëve dhe pjesës së përparme të syrit, proteza mund të mbahet — por ndonjëherë kjo është e vështirë për shkak të ndjeshmërisë së lartë të kornesë.

A mund të ndryshojë ngjyra e protezës me kohën?
Boja është e izoluar brenda disa shtresave akrili. Me kohën, loti, kremrat ose ilaçet e përdorura mbi protezë mund të krijojnë një shtresë që ul shkëlqimin — në këtë rast, proteza mund të rimarrë gjendjen e mëparshme me një procedurë të thjeshtë pranë klinikës. (Protezat prej qelqi, ndryshe, zbehen pa mundësi rigjenerimi.)

Kam shumë sklepa në zgavrën ku kam protezën — çfarë duhet të bëj?
Së pari, bëni një vizitë për të përjashtuar infeksion apo alergji. Nëse ambienti ku punoni ka pluhur/tym, përdorni lubrifikantë dhe pastrojeni më shpesh. Të paktën një herë në vit, bëni përpunimin e sipërfaqes pranë klinikës. Lodhja dhe vendet me erë të fortë gjithashtu shtojnë sklepat.

Teksti u redaktua nga Dr. Edmond Isufaj dhe Dr. Besa Isufaj. Ka karakter informativ dhe jo mjekësor. Për vlerësim të personalizuar, konsultohuni me mjekun tuaj.